بررسی نقش نظام آموزشی در طرح دولت-ملت‌سازی و مشروعیت بخشی حکومت پهلوی، از ابزارسازی آموزشی تا زمینه‌سازی انقلاب اسلامی | ||
| دولت پژوهی ایران معاصر | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 30 خرداد 1405 | ||
| نوع مقاله: تاریخ معاصر ایران | ||
| نویسندگان | ||
| مسعود شجاعی* 1؛ محمد مصطفائی2 | ||
| 1باشگاه پژوهشگران جوان امیرکبیر | ||
| 2وزارت علوم تحقیقات و فن آوری | ||
| چکیده | ||
| این پژوهش با هدف تبیین نقش دوگانه نظام آموزشی در عصر پهلوی انجام شده است؛ نقشی که از یک سو به عنوان ابزار مشروعیت‌بخشی به حکومت و از سوی دیگر به عنوان بستر زوال آن عمل کرد. روش پژوهش از نظر هدف، بنیادی و از نظر ماهیت، کیفی است که با روش تاریخی-تحلیلی انجام شده است. جامعه پژوهش شامل کلیه اسناد، منابع کتابخانه‌ای و مقالات علمی مرتبط با تحولات آموزشی دوره پهلوی (۱۳۰۴-۱۳۵۷) است. نمونه‌گیری به روش هدفمند انجام و منابعی انتخاب شدند که بیشترین ارتباط را با موضوع پژوهش داشتند. ابزار گردآوری داده‌ها، فیش‌برداری و یادداشت‌برداری ساختاریافته بود. روایی داده‌ها از طریق روش مثلث‌سازی (منابع، نظریه‌ها و پژوهشگران) تأمین شد. از روش تحلیل محتوای کیفی برای تحلیل داده‌ها استفاده گردید. یافته‌ها نشان می‌دهد که پهلوی اول با تأسیس سازمان پرورش افکار، کنترل کتاب‌های درسی و پالایش زبان فارسی و پهلوی دوم با اجرای انقلاب سفید و تأسیس سپاه دانش، نوسازی آموزشی را با هدف مشروعیت‌بخشی پیگیری کردند. در مقابل، جامعه واکنش‌های متفاوتی نشان داد که مهم‌ترین آن تأسیس بیش از ۱۸۰ مدرسه اسلامی به عنوان بدیل نظام آموزشی رسمی بود. نتیجه آن که نظام آموزشی عصر پهلوی هدف اولیه (مشروعیت‌بخشی)، به دلیل ماهیت آمرانه، بی‌توجهی به بافت فرهنگی-دینی جامعه، نابرابری در توزیع امکانات و کنشگری معلمان، به عاملی برای آگاهی‌بخشی انتقادی و بسیج انقلابی تبدیل شد. این تناقض تاریخی بیانگر آنست که نوسازی بدون توجه به هویت و باورهای جامعه، نه تنها به توسعه پایدار نمی‌انجامد، بلکه می‌تواند به بی‌ثباتی سیاسی منجر شود. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| آموزش و پرورش؛ پهلوی؛ دولت-ملت سازی؛ نوسازی آمرانه | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 147 |
||