ارزیابی ظرفیت تبیینی مدل سهمرحلهای میروسلاو هروش در تحلیل ناسیونالیسم قومی: مطالعه موردی آذربایجان ایران در دوره معاصر | ||
| دولت پژوهی ایران معاصر | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 01 تیر 1405 | ||
| نوع مقاله: جامعه شناسی سیاسی ایران | ||
| نویسنده | ||
| مهدی اسماعیلی نیا* | ||
| دانشکده حقوق و علوم سیاسی. دانشگاه تهران. تهران.ایران | ||
| چکیده | ||
| مدل سهمرحلهای میروسلاو هروش از مهمترین چارچوبهای نظری در مطالعه خاستگاه و تحول جنبشهای ملی به شمار میرود و تاکنون در تبیین فرایند ملتسازی در جوامع مختلف مورد استفاده قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی ظرفیت تبیینی این مدل در تحلیل ناسیونالیسم قومی در آذربایجان ایران انجام شده است. پرسش اصلی پژوهش آن است که تا چه اندازه روند تاریخی شکلگیری ناسیونالیسم ترکی در آذربایجان ایران با مراحل سهگانه هروش انطباق دارد و در صورت مشاهده عدم انطباق، چه عوامل تاریخی و ساختاری در تبیین آن نقشآفرین بودهاند. این پژوهش از نوع کیفی و مبتنی بر رویکرد جامعهشناسی تاریخی است و با بهرهگیری از راهبرد مطالعه موردی تاریخی انجام شده است. دادهها از طریق بررسی اسناد تاریخی، منابع کتابخانهای و پژوهشهای مرتبط گردآوری و با استفاده از چارچوب نظری هروش تحلیل شدهاند. در این راستا، سه مرحله آگاهی فرهنگی، سازمانیابی سیاسی و بسیج تودهای به عنوان شاخصهای اصلی ارزیابی مورد استفاده قرار گرفتهاند. یافتههای پژوهش نشان میدهد که برخی مؤلفههای مراحل نخست و دوم مدل هروش، از جمله فعالیتهای فرهنگی نخبگان و تلاش برای سازمانیابی سیاسی مبتنی بر هویت قومی، در تجربه آذربایجان ایران قابل مشاهده است؛ اما این روند در اغلب دورههای تاریخی به شکلگیری یک جنبش فراگیر تودهای منجر نشده است. نتایج تحقیق بیانگر آن است که تداوم هویت تاریخی ایران، نقش انسجامبخش مذهب شیعه، مشارکت گسترده نخبگان آذری در ساخت قدرت سیاسی و پیوندهای اقتصادی و اجتماعی میان مناطق مختلف کشور از مهمترین عوامل محدودکننده گسترش ناسیونالیسم قومی بودهاند. بر این اساس، پژوهش حاضر نشان میدهد که مدل هروش از ظرفیت مناسبی برای تحلیل برخی ابعاد ناسیونالیسم قومی در ایران برخوردار است، اما تبیین کامل تجربه آذربایجان ایران مستلزم توجه به متغیرهای تاریخی و زمینهای خاصی است که در الگوی اولیه هروش کمتر مورد توجه قرار گرفتهاند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| میروسلاو هروش؛ ناسیونالیسم قومی؛ آذربایجان ایران؛ جامعهشناسی تاریخی؛ هویت ملی؛ ملتسازی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 39 |
||