زمینه ها و فرآیندهای هویت جدید ایرانی در عصر مشروطه براساس رویکرد گفتمانی فوکو | ||
| دولت پژوهی ایران معاصر | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 07 تیر 1405 | ||
| نوع مقاله: جامعه شناسی سیاسی ایران | ||
| نویسندگان | ||
| صادق پناهی نسب* 1؛ فرج تلاشان2 | ||
| 1استادیار جامعه شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران. | ||
| 2گروه معارف اسلامی،دانشکده ادبیات و علوم انسانی،دانشگاه یاسوج،یاسوج،ایران، | ||
| چکیده | ||
| مسئله‌ی پژوهش حاضر، واکاوی زمینه‌ها و فرآیندهای شکل‌گیری هویت جدید ایرانی در عصر مشروطه بر مبنای رویکرد گفتمانی میشل فوکو است؛ هویتی که سرآغاز درک نو از «ایران»، «ایرانی بودن» و «شهروندی» شد و اثرات آن تا امروز در ساختار فرهنگی و سیاسی کشور باقی مانده است. بر این اساس با رویکرد گفتمانی فوکو در پی پاسخگویی به این سوال بودیم که بر مبنای نظریه فوکو این هویت چگونه در گفتار سیاسی، ادبی، آموزشی و فرهنگی عصر مشروطه تجلی یافت؟ متناظر با سوال تحقیق، روش پژوهش مبتنی بر رویکرد تحلیل گفتمانی فوکوست. یافته های تحقیق نشان دهنده آن است که براساس رویکرد گفتمان فوکویی، شکل گیری هویت جدید ایرانی در عصر مشروطه براساس شش زمینه بوده است که عبارت انداز: فوکویی‌سازی مسئله هویت در عصر مشروطه، هویت به مثابه کارناوال متغیر: مصداق در مشروطه، تبارشناسی فوکو و جابه‌جایی سوژه ایرانی، غیریت‌سازی: بنیان اصلی هویت مشروطه، هویت همچون مومی در چنگ قدرت و منطق تکرارپذیری نشانه‌ها: ابزار ساخت هویت جدید. براین اساس می توان نتیجه گرفت که از منظر فوکویی هویت رویدادی تاریخی و گفتمانی ست، نه امری طبیعی یا ذات‌مند. او معتقد است که انسان از طریق شبکه‌ای از گفتارها شکل می‌گیرد و هر دوره تاریخی، نوع خاصی از سوژه را تولید می‌کند. ورود گفتمان‌های تازه همانند ملت، قانون، آزادی، تمدن، آموزش نو و نهادهایی مانند مطبوعات، مجلس، مدارس جدید و انجمن‌ها، دستگاه‌های تازه‌ای برای تولید سوژه ایرانی نو ساختند. سوژه‌ای که نه «رعیت»، بلکه «ملت» و «شهروند» نام گرفت. در این میان سازوکار غیریت‌سازی نقش مهمی داشت. بسیاری از گفتارهای دوران مشروطه هویت جدید ایرانی را در تقابل با «غیر»هایی چون استبداد، جهل، عقب‌ماندگی و بی‌نظمی تعریف کردند. این تقابل‌ها نه صرفاً بازنمایی واقعیت، بلکه فرایندهای گفتمانیِ تولید هویت بودند. تکرار گسترده نشانه‌هایی چون وطن، قانون، آزادی، ترقی و عدالت در مطبوعات و خطابه‌ها نیز به تثبیت این الگوهای هویتی کمک کرد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| هویت جدید ایرانی؛ مشروطه؛ فوکو؛ ملت؛ قانون | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 131 |
||