الگوی برنامهریزی در نهادهای انقلابی ایران؛ هنر «برنامهریزی فراسوی محدودیتها» | ||
| مدیریت اسلامی | ||
| مقاله 2، دوره 33، شماره 4، زمستان 1404، صفحه 41-88 اصل مقاله (683.79 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| نویسنده | ||
| میثم قراباغی* | ||
| استادیار، گروه مدیریت جهادی، دانشکده مدیریت، دانشگاه جامع امام حسین(علیهالسلام)، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| نهادهای انقلابی ایران که پس از پیروزی انقلاب اسلامی با فرمان امام خمینی(ره) شکل گرفتند، با تکیه بر رویکردی نوآورانه در برنامهریزی سازمانی و با رویکردی متمایز از الگوهای رایج مدیریت غربی، با وجود محدودیت منابع، بیثباتی محیطی و تنوع مأموریتها، در حوزههای اجتماعی، عمرانی، امنیتی و دفاعی به دستاوردهای قابلتوجهی دست یافتند. سازوکارهای برنامهریزی آنها کمتر بهصورت فرایندی و مبتنی بر تجربه زیسته کنشگران تبیین شده است. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و روش نظریهپردازی دادهبنیاد اجرا شد. دادهها از طریق مصاحبههای عمیق نیمهساختاریافته با چهارده کنشگر دارای تجربه مستقیم در نهادهای انقلابی (جهادسازندگی، سپاه پاسداران، کمیته انقلاب اسلامی) گردآوری شد. نمونهگیری در آغاز هدفمند و سپس نظری بود و تا اشباع نظری مقولهها ادامه یافت. تحلیل دادهها با استفاده از کدگذاری باز، انتخابی و نظری، همراه با مقایسه مستمر و یادداشتنگاری نظری صورت گرفت. مسئله اصلی مشارکتکنندگان، تحقق مأموریتهای فوری در شرایط فقدان منابع، اطلاعات و راهحلهای از پیش آماده بود. مقوله محوری پژوهش، «برنامهریزی فراسوی محدودیتها» است که بر پنج مؤلفه بههمپیوسته استوار است: (۱) مأموریتیابی ولایتمحور، شامل دریافت و تفسیر جهتگیری راهبردی و تبدیل آن به تعهد عملی؛ (۲) ظرفیتآرایی همافزا، شامل شناسایی، ترکیب و فعالسازی منابع پراکنده درونسازمانی و فراسازمانی؛ (۳) برنامهپروری تکاملی، شامل آغاز اقدام با حداقل امکانات و تکمیل تدریجی برنامه از طریق بازخورد عمل؛ (۴) همراهسازی اقناعمحور، شامل ایجاد فهم مشترک از طریق گفتوگو، الگودهی عملی مدیران و تصمیمگیری شورایی؛ و (۵) میدانگشایی برای مردم، شامل واگذاری اختیار به نیروهای داوطلب و کاهش موانع اداری. همه این فرایند در چارچوب جهانبینیای عمل میکند که ضمن توجه به واقعیتهای مادی، محاسبات معنوی و وعدههای الهی را نیز در تصمیمگیری دخیل میداند. بر این اساس، «برنامهریزی فراسوی محدودیتها» الگویی مأموریتمحور، ظهوریابنده، ظرفیتافزا و مردمپایه است که بهجای انتظار برای تکمیل منابع و طراحی جامع پیشینی، برنامه را در تعامل مستمر میان جهتگیری ارزشی، ظرفیتهای موجود و تجربه عملی پرورش میدهد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| برنامهریزی؛ نهاد انقلابی؛ سازمان جهادی؛ برنامهریزی ظهوریابنده؛ تجربه انقلاب اسلامی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 50 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 47 |
||